Wstęp
Nowogród to malownicze miasto położone w województwie podlaskim, w powiecie łomżyńskim. Zlokalizowane nad Narwią, w odległości około 15 km od Łomży, pełni rolę siedziby gminy miejsko-wiejskiej Nowogród. Jego strategiczna lokalizacja na skarpie naprzeciw ujścia rzeki Pisy do Narwi czyni go interesującym miejscem zarówno z perspektywy historycznej, jak i turystycznej. Rzeki te stanowią popularne szlaki spływów kajakowych, łącząc dorzecze Wisły z Wielkimi Jeziorami Mazurskimi. Warto również zwrócić uwagę na obecność kościoła, który jest siedzibą parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.
Historia Nowogrodu
Historia Nowogrodu sięga XIV wieku, kiedy to na wysokim brzegu Narwi, w miejscu dzisiejszego skansenu, wybudowano gród z umocnieniami drewniano-ziemnymi. Pierwsze pisemne wzmianki o Nowogrodzie pochodzą z 27 grudnia 1355 roku i dotyczą nadania ziemi warszawskiej przez króla Kazimierza Wielkiego Siemowitowi III. Po Siemowicie III władzę w Nowogrodzie przejął jego syn Janusz I Starszy, który zbudował murowany zamek w miejsce spalonego wcześniej grodziska kasztelańskiego.
W 1434 roku książę mazowiecki Bolesław IV nadał Nowogrodowi prawa miejskie, co uznaje się za potwierdzenie wcześniejszych przywilejów nadanych przez Janusza I. Miasto królewskie Korony Królestwa Polskiego w województwie mazowieckim było również siedzibą kasztelanii oraz sądu bartnego. W XVI wieku Nowogród stał się ważnym ośrodkiem rzemiosła i handlu, szczególnie w zakresie eksportu zboża, produktów leśnych oraz żelaza z lokalnych kuźnic.
Nowogród w czasach nowożytnych
W XVII wieku Nowogród był siedzibą starosty i sądu bartnego. W 1794 roku podczas Insurekcji Kościuszkowskiej miasto odegrało istotną rolę w obronie na linii Narwi. Następnie, w czasie powstania listopadowego, w Nowogrodzie miała miejsce bitwa pomiędzy oddziałami polskimi a garnizonem rosyjskim stacjonującym w mieście. I wojna światowa przyniosła poważne zniszczenia Nowogrodowi; przez trzy miesiące utrzymywał się tam front rosyjsko-niemiecki.
II wojna światowa również nie oszczędziła Nowogrodu. Miasto stało się miejscem intensywnych walk podczas kampanii wrześniowej 1939 roku, a do obrony wykorzystano schrony bojowe. Społeczność żydowska miała swoje miejsce w Nowogrodzie; istniała tu synagoga oraz szkoła. Niestety, synagoga została zniszczona we wrześniu 1939 roku, a budynek szkoły po wojnie pozostawał pustostanem.
Demografia i życie mieszkańców
Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku, wieś zamieszkiwało 1856 osób, z czego większość stanowiło wyznanie rzymskokatolickie. W 1937 roku liczba rolników wynosiła 260, a liczba kupców wynosiła 60. Dziś według danych z 1 stycznia 2018 roku Nowogród liczył 2173 mieszkańców. Mimo wielu historycznych zawirowań społeczność lokalna zachowała swoją tożsamość i tradycje.
Obiekty zabytkowe
W Nowogrodzie można znaleźć wiele interesujących obiektów zabytkowych, które przyciągają turystów i miłośników historii. Na wzgórzu Ziemowita znajduje się zamek murowany powstały za panowania Kazimierza Wielkiego. Archeologiczne wykopaliska ujawniają pozostałości drewnianego kościoła św. Barbary oraz inne elementy dawnej zabudowy.
Jednym z najciekawszych miejsc jest skansen imienia Adama Chętnika, założony w 1927 roku przez etnografa Adama Chętnika. Prezentuje on bogactwo architektury kurpiowskiej i zawiera około 3000 obiektów związanych z lokalnym budownictwem i kulturą.
Kolejnym ważnym obiektem jest kościół pw. Narodzenia NMP, którego historia sięga XV wieku. Kościół był wielokrotnie przebudowywany po pożarach i wojennych zniszczeniach, a jego odbudowa po II wojnie światowej trwała do lat 50-tych XX wieku.
Zakończenie
Nowogród to miejsce o bogatej historii oraz pięknych zabytkach, które świadczą o jego znaczeniu na przestrzeni wieków. Mimo licznych zmian politycznych i społecznych miasto zachowało swoją unikalną tożsamość oraz tradycje kulturowe. Dziś cieszy się rosnącym zainteresowaniem turystów poszukujących nie tylko atrakcji przyrodniczych, ale także tych związanych z historią i kulturą regionu Kurpiowskiego. Dzięki swoim walorom oraz obecności wielu zabytków, takich jak skansen czy kościół pw. Narodzenia NMP, Nowogród ma szansę stać się jednym z ciekawszych miejsc na mapie Polski.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).