Wstęp
Huta Blachownia, znajdująca się w Blachowni w powiecie częstochowskim, to zakład metalurgiczny o bogatej historii, sięgającej czasów przedindustrialnych. Jej dzieje są nierozerwalnie związane z rozwojem przemysłu w regionie, a także z wydarzeniami historycznymi, które miały miejsce na ziemiach polskich. Huta była świadkiem wielu zmian, które wpłynęły na jej działalność oraz na życie mieszkańców Blachowni i okolic. W artykule przyjrzymy się bliżej historii huty, jej znaczeniu gospodarczemu oraz wpływowi na lokalną społeczność.
Historia huty Blachownia
Historia huty Blachownia sięga drugiej połowy XVIII wieku, kiedy to na terenie obecnej huty funkcjonowała kuźnica. W 1610 roku kuźnicę przejął marszałek wielki koronny Mikołaj Wolski, który zainwestował w jej rozbudowę. Dzięki jego działaniom produkcja żelaza w Blachowni znacznie wzrosła. W 1630 roku kuźnica ta była w stanie wyprodukować aż osiemset wozów żelaza rocznie. Warto zaznaczyć, że król Władysław IV odwiedził Blachownię w 1633 roku i był gościnnie przyjmowany przez mistrza Zachariasza, co świadczy o znaczeniu tego miejsca w tamtych czasach.
W latach 1835–1837 Bank Polski zbudował nową hutę żelaza z maszyną parową, co było krokiem milowym w rozwoju przemysłu metalurgicznego w regionie. Huta stała się własnością skarbu państwa, a po likwidacji autonomii Królestwa Kongresowego przeszła pod zarząd rodziny carskiej. W 1900 roku huta została odwiedzona przez wielkiego księcia Michała II Aleksandrowicza Romanowa, co podkreśla jej znaczenie na mapie przemysłowej tamtych lat.
Przemiany w działalności huty
Do I wojny światowej huta Blachownia zachowała charakter zakładu produkującego żelazo. Jednak po wojnie nastąpiły istotne zmiany – wielki piec został wygaszony, a zakład funkcjonował już jako odlewnia żeliwa pod nazwą „Odlewnia i Emaliernia Blachownia”. W okresie II wojny światowej Niemcy uruchomili produkcję zbrojeniową, przekształcając hutę w miejsce wytwarzania bomb lotniczych.
Po wojnie, w czasach PRL, huta przeszła kolejne zmiany. Zrezygnowano z emaliowania, a zakład skoncentrował się na produkcji wyrobów z żeliwa. Do najbardziej znanych produktów należały kaloryfery, rury kanalizacyjne oraz różnorodne elementy armatury. Z biegiem lat huta rozwijała swoje możliwości produkcyjne i dostosowywała się do wymagań rynku. Powstały nowe linie produkcyjne zajmujące się odlewaniem elementów dla przemysłu elektrotechnicznego oraz części do pojazdów.
Zmiany organizacyjne i nazwy zakładu
Huta Blachownia przechodziła różne zmiany organizacyjne i zmieniała swoje nazwy zgodnie z przekształceniami gospodarczymi kraju. Po wojnie funkcjonowała jako „Odlewnia Blachownia”, następnie przekształcono ją w „Zakłady Wytwórcze Urządzeń Rozdzielczych i Elementów Żeliwnych” oraz „Zakład Elektro-Metalurgiczny”. Ostatecznie po przekształceniu w jednoosobową spółkę skarbu państwa „ZEM Blachownia SA”, zakład został sprywatyzowany i działał jako „Zakład Elektro-Metalurgiczny EMA-Blachownia SA”. Niestety, dnia 30 kwietnia 2002 roku nadzwyczajne zgromadzenie akcjonariuszy podjęło decyzję o likwidacji zakładu.
Wpływ huty na lokalną społeczność
Huta Blachownia miała ogromny wpływ na rozwój społeczności lokalnej. Równocześnie z budową huty zaczęto tworzyć osiedla dla pracowników oraz ich rodzin. W 1835 roku powstało osiedle domków dla specjalistów sprowadzonych do pracy w hucie. W miarę rozwoju zakładu liczba mieszkańców Blachowni rosła – jeszcze przed budową huty wieś liczyła jedynie 16 domów i 104 mieszkańców.
W latach 50-tych XX wieku rozpoczęto budowę bloków mieszkalnych dla pracowników huty oraz pobliskich kopalni rud żelaza, co przyczyniło się do dalszego wzrostu liczby mieszkańców. W 1970 roku liczba budynków mieszkalnych wynosiła już 347. Obecne bloki komunalne były dawniej blokami zakładowymi i pełniły funkcję mieszkalną dla pracowników aż do lat 90-tych XX wieku.
Zakończenie
Huta Blachownia odgrywała kluczową rolę w historii przemysłu metalurgicznego Polski oraz miała istotny wpływ na rozwój lokalnej społeczności. Jej historia jest przykładem zmian zachodzących w przemyśle oraz adaptacji do zmieniających się warunków gospodarczych. Dziś pozostałości po hucie są świadectwem dawnej świetności tego miejsca oraz jego znaczenia dla regionu Częstochowskiego.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).