Wstęp
August Cieszkowski, herbu Dołęga, to postać, która odegrała istotną rolę w historii Polski jako ziemianin, hrabia, ekonomista oraz myśliciel społeczny i polityczny. Urodził się 12 września 1814 roku w Suchej koło Węgrowa, a zmarł 12 marca 1894 roku w Poznaniu. Cieszkowski był nie tylko aktywnym działaczem politycznym, ale również filozofem, którego idee miały wpływ na kształtowanie się myśli narodowej i społecznej w Polsce. Jako jeden z założycieli Ligi Narodowej Polskiej oraz prezes Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, przyczynił się do rozwoju polskiej kultury i nauki w XIX wieku.
Życiorys
August Cieszkowski był jedynym synem Pawła Wincentego Cieszkowskiego oraz Zofii Kickiej. Jego rodzina miała długą tradycję ziemiańską, a dziadek Floriana Cieszkowskiego był kawalerem Orderu Św. Stanisława. Młodość Augusta upłynęła w rodzimym majątku w Suchej, gdzie spędzał czas na nauce oraz obcowaniu z naturą. Po ukończeniu edukacji w Polsce kontynuował studia na Uniwersytecie Jagiellońskim i w Berlinie, gdzie obronił doktorat z filozofii w 1838 roku w Heidelbergu.
Po zakończeniu studiów Cieszkowski odbył podróż po Europie, odwiedzając m.in. Francję, Anglię i Włochy. W 1840 roku powrócił do Polski, gdzie osiedlił się najpierw w Surhowie, a następnie przeniósł się do Wierzenicy koło Poznania. W 1857 roku ożenił się z Heleną z Cieszkowskich, z którą miał dwóch synów: Krzysztofa oraz Augusta Adolfa. Po śmierci August spoczął w kościele św. Mikołaja w Wierzenicy.
Działalność społeczna i polityczna
Cieszkowski był aktywnie zaangażowany w życie społeczne i polityczne Polski. W 1848 roku opublikował odezwę do parlamentów świata, nawołując do powszechnego porozumienia narodów. Był współtwórcą Ligi Narodowej Polskiej oraz deputowanym do Pruskiego Zgromadzenia Konstytucyjnego. Jako poseł do pruskiego zgromadzenia narodowego działał na rzecz praw Polaków w Prusach. W 1850 roku złożył mandat w proteście przeciwko konstytucji pruskiej, która nie uwzględniała praw społeczności polskiej.
Cieszkowski był również zwolennikiem powołania uniwersytetu w Poznaniu oraz trzykrotnie pełnił funkcję prezesa Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk między 1857 a 1885 rokiem. Jego inicjatywy doprowadziły do założenia Wyższej Szkoły Rolniczej w Żabikowie, która obecnie jest częścią Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. W 1873 roku został członkiem krakowskiej Akademii Umiejętności.
Filozofia
August Cieszkowski był także uznawanym filozofem, który krytykował idealizm dialektyczny Hegla. Swoje myśli oparł na idei czynu jako zasadzie bytu i historii. Jego filozofia miała charakter mesjanistyczny, a według niego naród polski był powołany do przebudowy współczesnej rzeczywistości społeczno-moralnej. Podkreślał znaczenie Kościoła katolickiego oraz rolę Słowiańszczyzny.
Najważniejsze tezy jego myśli zawarte są w takich dziełach jak „Prolegomena zur Historiosophie”, „Gott und Palingenesie” oraz wielotomowe „Ojcze nasz”. Jego poglądy wywarły wpływ na twórczość wielu polskich pisarzy, takich jak Zygmunt Krasiński czy Cyprian Kamil Norwid. Cieszkowski był również analizowany przez historyków literatury, którzy dostrzegali głębię jego filozofii.
Publikacje
August Cieszkowski pozostawił po sobie bogaty dorobek literacki i filozoficzny. Do jego najważniejszych publikacji należą:
- „De la pairie et de l’aristocratie moderne” (1844)
- „Du crédit et de la circulation” (1839)
- „Prolegomena zur Historiosophie” (1838)
- „Gott und Palingenesie” (1842)
- „Ojcze nasz” (1848–1906)
Jego prace były nie tylko istotne dla myśli filozoficznej w Polsce, ale także dla szerszych dyskusji na temat ekonomii i socjologii.
Część z nich została wznowiona lub przetłumaczona na inne języki, co świadczy o ich znaczeniu nie tylko lokalnym, ale też międzynarodowym.
Upamiętnienie
W dwusetną rocznicę urodzin Augusta Cieszkowskiego Sejm RP przyjął okolicznościową uchwałę upamiętniającą jego dorobek. Na rynku w Swarzędzu stanął pomnik filozofa ufundowany przez prywatnego sponsora. Dodatkowo Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego przyznaje stypendia dla uzdolnionych studentów nauk humanistycznych oraz społecznych.
Zakończenie
August Cieszkowski to postać niezwykle ważna dla polskiej historii i kultury XIX wieku. Jego działalność społeczna oraz filozoficzna wpływały na kształtowanie się polskiej tożsamości narodowej oraz myśli politycznej. Działał aktywnie na rzecz rozwoju nauki i edukacji w Polsce, pozostawiając po sobie bogaty dorobek literacki i filozoficzny, który nadal inspiruje współczesnych myślicieli i przedstawicieli nauk społecznych.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).